السيد أحمد الهاشمي ( مترجم وشارح : حسن عرفان )
191
جواهر البلاغة ( فارسى )
خبر ارائه شده است تا در طلب احسان ، مبالغه شود و اهتمام و توجّه به آن در نظر آيد . 2 - و قال تعالى : وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً . و خداى برين فرمود : « وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً » هركه در آن آيد گزند نيابد . نوع اين كلام ، خبرى است ولى به جاى جملهء انشائيهء « ليأمن من دخله » « 1 » نشسته است . تا طمع شديد به ايجاد امنيت را بفهماند . 3 - اتانى أبيت اللّعن أنّك لمتنى * و تلك الّتى أهتمّ منها و أنصب و شاعر گفته است : تو از كارهايى كه موجب لعن و نكوهش است پرهيز كردهاى به من خبر رسيده كه تو نكوهشم كردهاى و اين ، اهتمام مرا برانگيخته و من از آن رنج مىبرم . توضيح « 2 » : تعبير « ابيت اللعن » يعنى تو از كارى كه انگيزهء لعنت شود ، دورى جستهاى . اين سخن ، سلام ويژهء شاهان در زمان جاهليّت بوده است . « أتانى » : به من رسيده است . « أنّك » : فاعل « أتانى » است . « أبيت اللعن » ، به صورت خبر ، ارائه شده است و به جاى انشاء نشسته چون تفاؤل با دعا ، هدف شاعر بوده است . 4 - إذا فعاقبنى ربّى معاقبة * قرّت بها عين من يأتيك بالحسد در آن هنگام ، خدايم مرا كيفر مىدهد كه با آن كيفر ، چشم رشك ورزندهاى كه پيش تو آيد ، خنك گردد . نوع كلام ، خبرى است لكن مقام و موقعيّت ، انشائى است چون شاعر ، طلب و درخواست مىكند . سخن ، به گونهء خبر ارائه شده تا طمع به وقوع آن فهميده شود . تدريب ( آزمون ) بيّن فيما يلى الغرض من وضع الإنشاء موضع الخبر و بالعكس در آنچه مىآيد ، هدف از نهادن انشاء به جاى خبر و نهادن خبر به جاى انشاء را بيان كن .
--> ( 1 ) . آل عمران / 97 . ( 2 ) . اين شعر ، از نابغهء ذبيانى است .